Nieuwkoop in cijfers: bijna veilig, bijna droog en bijna interessant

Ik woon in Nieuwveen. Dat ligt in de gemeente Nieuwkoop, maar niet in Nieuwkoop.

Dat leg ik iedere keer uit, en iedere keer kijkt de ander me aan alsof ik net heb bekend dat ik mijn eigen verjaardag niet vier. Nieuwkoop is een gemeente, een buurt én een kern, dus bij die naam is bijna iedereen tegelijk lid van drie dingen. Er zijn meer dan twaalf kernen, dertien om precies te zijn waaronder Aardam, Langeraar, Nieuwveen, Ter Aar en Zevenhoven, en elk daarvan heeft hetzelfde probleem als ik. Nieuwveen is gewoon Nieuwveen, maar hoort er wel bij. Een beetje zoals een dochter die dezelfde achternaam draagt als haar moeder, maar toch niet bij haar op de foto wil. Sinds 2007 is Nieuwkoop trouwens een samenvoeging van Nieuwkoop, Liemeer en Ter Aar. Mijn adres is sindsdien nooit veranderd, mijn gemeente wel. Het is de makkelijkste manier om te emigreren.

Het water

Wij liggen 5 meter onder zeeniveau en bestaan voor bijna 13 van de 91 vierkante kilometers uit water. Dat is ongeveer 430 vierkante meter water per inwoner. En dat water is geen natuur: de Nieuwkoopse Plassen zijn in de 16e eeuw gegraven om turf te winnen. Het is een gat dat onze voorouders zelf hebben gemaakt om iets te verbranden, en inmiddels heet het natuurmonument. Het is de Nederlandse variant van eerst slopen, dan beschermen. Niemand weet wat hij ermee aan moet. Mijn buurman heeft er een bootje op. Ik gebruik het om me te herinneren dat droog zijn een keuze is. Het waterschap verzekert ons dat de dijken in orde zijn. Dat stelt me gerust, want mijn zwemdiploma is van lang geleden en bestond uit één baantje met een plankje. Als de dijk ooit doorbreekt, wordt dat dus een korte discussie.

Veiligheid

In 2025 werden er 680 misdrijven geregistreerd. Dat is bijna twee per dag, waarvan de grootste categorie fraude is (114), gevolgd door verkeersongelukken (110). Het AD riep ons in 2008 uit tot veiligste gemeente van Nederland. Sindsdien is er niets meer gebeurd, althans niets wat in de krant mocht. Voor veiligheid trekt de gemeente €3,5 miljoen uit, dus ruim €5.000 per misdrijf. Daar kun je een prima ladder voor kopen. De enige echte misdadiger die ik ken, ben ikzelf: ik leen al jaren een ladder van de buurman. Hij weet het. Ik weet dat hij het weet. Maar in een gemeente met zoveel water is elk bewijsstuk binnen een week opgelost, dus we laten het zo.

Auto's

We hebben 26.464 voertuigen op 12.319 huishoudens, voor 29.728 inwoners. Dat is 0,89 voertuig per persoon: bijna iedereen heeft een eigen auto, inclusief een paar baby's. Slechts 1.192 daarvan zijn elektrisch, dus op elke 22 voertuigen zit er één aan de stekker. De rest rijdt op benzine, diesel en trots. Vorige week zag ik zelfs een auto die op hoop reed. Hij stond stil, maar hij had er vertrouwen in. Verkeer en wegen is met €6,1 miljoen de grootste post bij ruimtelijk beheer, en dat is ook nodig: in 2025 ging er 143 keer iets mis, nul keer dodelijk. Bij 67 daarvan was er letsel, dus de andere helft was blikschade en schaamte. Nul doden is bijzonder in een gemeente waar je bij elke bocht kunt kiezen tussen de weg en de sloot.

Onderwijs

Negen basisscholen en één middelbare school, met 399 leerlingen. Krijg je daar ruzie met iemand, dan zie je diegene de komende zes jaar elke ochtend bij de kapstok. Er is maar één kapstok. Je leert er dus vooral conflictbeheersing, diplomatie en op tijd de fiets pakken. Wie dat niet leert, wordt later wethouder, of moet verhuizen naar Nieuwveen. Volgens het sociaal domein wordt IKC Het Veen in Nieuwveen in september 2028 opgeleverd. Er komt dus misschien eindelijk een tweede kapstok.

Afstanden

De huisarts is gemiddeld 1,2 km weg en de supermarkt 1,3 km. Het treinstation is 10,9 km weg, de bioscoop 10,6 km. Je bent dus eerder bij een film dan bij de trein, en je kunt allebei per boot bereiken. Er zijn 518 adressen per vierkante kilometer, tegen 2.093 landelijk. Je buren staan hier gemiddeld vier keer verder weg dan in de rest van Nederland. Dat verklaart waarom de ladder van de buurman nooit zo snel gevonden wordt.

Bevolking

Er worden 9 baby's per 1.000 inwoners geboren, en er overlijden er 9. Dat is een perfect evenwicht: elke baby wordt gecompenseerd door iemand die het licht uitdoet. Je zou bijna denken dat het gepland is. In 3.602 van de 12.319 huishoudens, bijna 29%, woont maar één persoon, die dus ook de enige is die weet waar de afstandsbediening ligt. Sinds 1995 is het aantal inwoners met 8,5% gegroeid.

Ondernemen

Er staan 4.575 bedrijven ingeschreven bij 29.728 inwoners: één op elke 6,5 mensen. Iedereen die ik ken heeft een bv, een zzp of "iets met mensen". Ik zelf heb meer websites dan klanten, een screensaver met een vos en een mailprogramma dat je vertelt dat je post hebt. Het rendement is nog niet in beeld, maar mijn serverstatistieken zien er prachtig uit. Ik heb eens 29.539 bezoekers gehad, bijna net zoveel als er inwoners in de gemeente wonen. Dat bleek achteraf mijn eigen stresstest te zijn. Ik heb mezelf tien minuten lang geloofd. Het waren de mooiste tien minuten van mijn carrière.

Wonen

Een gemiddelde woning is hier €489.000 waard, tegen €100.242 in 1997. De waarde is dus 388% gestegen, terwijl het aantal inwoners met 8,5% groeide. Het huis is ruim 45 keer harder gegroeid dan de mensen erin, en het is de enige in de gemeente die nog gezond oud wordt. Het gemiddelde inkomen per inwoner is €36.000. Dat betekent dat een huis ruim 13,6 jaar werken kost, zonder eten, zonder drinken en zonder te sterven. Wie dat laatste wel doet, laat het huis na aan de kinderen, en die doen er weer 13,6 jaar over. Een mooie erfenis, eigenlijk: een schuld met een dak. 73% woont in een koopwoning, de rest huurt of woont op de boot. Daar zit je dan, onder zeeniveau, met je hypotheek. De gemeente wil volgens ruimtelijke ontwikkeling nog 2.300 woningen bijbouwen. Dat noem ik vooruitgang: meer plekken om diezelfde schuld in te wonen.

Alcohol

82% van de 18- tot 65-jarigen drinkt. De overige 18% is de bob. In een gemeente met zoveel water is dat ook handig, want iemand moet de boot besturen. Toch zegt 77% dat het goed met hun gezondheid gaat. De overige 23% was óf eerlijk tegenover het CBS, óf kon het formulier niet meer invullen. Ik zit in de 82%. Ik heb het zelf nagerekend, aan de bar, en dat kwam goed uit.

Politiek

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 haalde Samen Beter Nieuwkoop 37%, tegen 24% voor de VVD en 15% voor het CDA. Een lokale partij die de landelijke verslaat en ook nog "Samen Beter" heet. Let op: niet "Samen Goed", niet "Samen Prima", maar beter. Dat betekent dat het eerst slechter is geweest. Zo eerlijk is geen enkele partij in Den Haag.

De begroting, maar dan met een knipoog die niet blij is

De begroting is voor 2027 sluitend. Het woord alleen al: sluitend. Zoals een deur die dicht is omdat hij vastzit. Wie de rest van het document leest, ziet dat er achter die deur een schuld staat die in vier jaar met ruim €22 miljoen groeit. Dat staat gelukkig onder "langlopende leningen". Hadden ze het kortlopend genoemd, dan hadden ze er iets aan moeten doen. Het eigen vermogen zakt intussen langzaam van €87,9 miljoen naar €84,7 miljoen. Dit is dus de enige gemeente onder zeeniveau die erin slaagt om ook financieel te zakken.

Ruim 80% van het geld komt uit het gemeentefonds, dus uit Den Haag. Dat is dezelfde stad waar wij bij elke verkiezing tegen stemmen, bij voorkeur met 37% op een lokale partij. Zelfstandigheid is een relatief begrip: we zijn trots onafhankelijk, zolang het geld maar binnenkomt.

Het enige dat in deze gemeente winst maakt, is wat we weggooien en doorspoelen. Afval levert volgens de tabel ruim €1,1 miljoen meer op dan het kost, riolering ruim €1,2 miljoen. Mooi verdienmodel: je verkoopt niks, maar laat mensen betalen om iets kwijt te raken. Dat verklaart waarom mijn bedrijf geen winst maakt: ik lever te weinig afval. Voor openbaar groen en water samen staat €3,1 miljoen op de begroting, ongeveer €104 per inwoner. Als je alles aan het water geeft, is dat 24 cent per vierkante meter. Het is dus al jaren een koopje, en je merkt het.

In het sociaal domein gaat per inwoner zo'n €1.170 naar hulp die we hopelijk nooit nodig hebben. Net een verzekering, maar dan zonder eigen risico, want het risico ben ik. De jeugdhulp wordt €707.000 duurder, net als de huizen, alleen krijgt de jeugd er geen verfje bij. Er is verder budget voor energiebesparing, namelijk nul euro. Dat is eerlijk gezegd de meest consequente bezuiniging: geen budget, geen energie, geen discussie. Het advies blijft dus: doe het licht uit.

En de leges voor reisdocumenten leveren €248.000 meer op door een paspoortpiek. Het aantal paspoortaanvragen stijgt, wat bewijst dat de inwoners de gemeentelijke visie "Samen Beter" van een veilige afstand onderschrijven.

Mijn eigen aanwezigheid

En dan nog dit: in Ter Aar, ook gewoon Nieuwkoop, stond de augurkenfabriek van mijn opa. Een gemeente onder zeeniveau, vol water en augurken. Als ik dit zou verzinnen, zou je zeggen dat het te gek was. Helaas: het staat gewoon bij het CBS. Ik kom dus uit een familie die dingen onder water zet in azijn om ze langer mee te laten gaan. Dat is eigenlijk gewoon de hele gemeente. Beroemde Nieuwkopers zijn trouwens kunstenaar Daan Roosegaarde, zangeres Froukje, wielrenster Petra de Bruin en voetballer Arjan van der Laan. En dan ik, de man van het mailprogramma met de vos. Ik heb Wikipedia al een brief gestuurd.